2015-06-28

Видза олан, Удора!

...Мозын ю дорӧ, Вашка ю дорӧ,
Мортлӧн нэм кежлӧ сибдӧма лов.
Удора, тэ менам Удора,
Йӧзлы шуд вылӧ дзоридзӧн ов…
(Ю.Васютов. "Менам Удора" сьыланкыв)
Ме шензя, кутшӧм ыджыд миян Коми муным! Нимкодяся сылӧн мичлунӧн да сэтчӧс олысь, веськыда кӧ шуны, енбиа йӧзӧн. Мен мойвиис ветлыны коми литература кузя гижысьяскӧд, учёнӧйяскӧд, телевидение да радио уджалысьяскӧд лун-мӧд «Коми книга» гаж вылӧ. Збыль, шеньзьӧмлы помыс абу. А вочаалӧмыс кутшӧм пӧсь! Няньӧн-солӧн, вежа ваӧн весиг резйисны.
Зэв кывкутана сёрнисянь заводитчис Удораса Кослан сиктын чукӧртчывлӧм небӧг лэдзӧмъяс кузя. Ӧти кывкӧртӧдӧ сьӧкыд на воны. Эськӧ кымын кучик да сюмӧдъясӧ гижӧдъясысь мунӧ книга лэдзӧмыс. Кымын нэм и кымын бурсӧ вайис поколениесянь поколениеӧдз небӧг. А ӧнія дас во гӧгӧрся интернет вылӧ позьӧ ли лача кутны, он на тӧд. Кадыс петкӧдлас. Небӧг бырӧдӧм – сійӧ думышттӧмтор. А коми книга зэв ыджыд донатор Коми мулы, доныс абу. Воисны кывкӧртӧдӧ, мый этша лэдзӧны челядьлы воддза да ӧнія гижысьяслысь небӧгъяс. Садикъяса уджалысьяс висьталӧны, мый ичӧтъяслы оз вичмыны кывбур-висьтъяс, а сӧмын библиотека да школалы. Но и мытшӧдыс сьӧм чуктӧдӧмын. Эскам, мый воӧдчасны ӧти кывйӧ коми морт да кыв вӧсна кывкутысьяс.
Водзӧ туйным вайӧдіс Усогорскӧ, Благоевоӧ, кодъясӧс кыпӧдісны, уна во мырсисны болгарияса йӧз. Оласног, дерт, миян йӧз эз босьтны, но уна лои накӧд йитӧд. Абуджык гӧгӧрвоана налӧн ӧнія туйвизьныс, ӧд кӧсйӧны лӧсьӧдны ас му вылас Америкасянь военнӧй базаяс, миянлы паныд. А кымын вӧр нуисны? А тайӧ болгара гормӧгсьыд ёна курыдджык миянлы.
Унакӧд тӧдмаси тайӧ гаж вылын, ставлы тӧдса Н.Мирошниченко, Н.Обрезковакӧд, матысянь аддзывлі Альфия Коротаеваӧс, коді сьылӧ, этша вылӧ, куим кыв вылын. Миян карысь том кывбур гижысьяс котыр нуӧдӧ Удораысь петӧм Е.Е.Афанасьева, миян туйдысь-велӧдысь, кывбуралысь да висьтъяс гижысь. Сылӧн поэзия ставнас йитчӧма тайӧ местаясӧн: вӧр-ва, рӧдвуж, муслун ичӧт рӧдина дорӧ.
…Ме вои аслам ӧзынӧ.
А тэ тэрмасян визувтны водзӧ,
Мед кодлӧнкӧ ӧзынӧ пуктыны мӧвп да кыв…
(Е.Е.Афанасьева. "Ву" кывбур)
И абу дивӧ, мый татчӧс мичлуныс чужтіс и чужтас выль гижысьясӧс!
Коми кыв дорӧ муслун абу кусӧма ни ӧти пельӧсын. Ме тӧда, сійӧс радейтӧны Кулӧмдін районын, Емдінын, а ӧні и аддза, Удораын – Ву, Мозын, Путшкым юяс пӧлӧнса сиктъясын.

Ветлӧмсӧ котыртісны Е.В.Козлова, коді юрнуӧдӧ коми гижысьяс котырӧн, Е.Е.Афанасьева да мукӧд. Аттьӧ налы и Удораса администрациялы, сэтчӧс став йӧзлы да гаж вӧчысьяслы! Найӧ козьналісны вунӧдны позьтӧм гажсӧ. Юргисны сьыланкывъяс, кывбуръяс, шылад, а Ёртомын весиг мойвиис видзӧдны спектакль нималана гижысь Г.В.Бутыревалӧн гижӧд серти. Чужанінас сэтчӧс олысьясыс лӧсьӧдӧмаӧсь петкӧдчантор - синваыд матын, и серамыд. Тайӧ радлунӧн тырӧм лунъясыс ышӧдӧны бурӧ, чуксалӧны, сетӧны югыд лача гижны коми кывбуралысьяслы. Ӧні на син водзын вӧрыс, сиктъясыс, юяслӧн сӧльнитчӧм, Путшкым да Ву.

Мукӧддырйиыс вермас лоны сэтшӧм лов кыпӧдана, югзьӧданатор. Унатор вылӧ видзӧдлас вежсьӧ бур йӧзӧс аддзывлігӧн, кодъяслы абу веськодь коми оласног, коми кыв. Кыдзи и козъя пемыд Парма вӧр бӧрын пыравлан кыддза раскӧ, кӧн еджыдыс вералӧ вичкоын моз, сэтшӧмӧн и лоисны менам Удораса гожся лунъясыс. Аттьӧ висьтала Удора мулы!


2015-06-22

"Емдінса кыв"

2015 во – Литературалӧн во. Такӧд йитӧдын нуӧдсьӧны гижысьяслӧн чукӧртчӧмъяс, том гижысьяскӧд аддзысьлӧмъяс, йӧз пӧвстӧ районъясӧ ветлӧмъяс. Лӧддза-номъя 19-ӧд лунӧ гижысьяслӧн котыр ветліс Емдін районӧ, медым аддзысьлыны сэтчӧс олысьяскӧд, аддзывлыны историческӧй, йӧзӧн пыдди пуктана инъяс. Миян котырын вӧліны нималана гижысьяс Е.В.Козлова, Н.Н.Щукин, Е.В.Козлов, Е.Е.Афанасьева, радиоын уджалысь Галина Ведерникова, учёнӧй П.Ф.Лимеров, И.А.Куратов нима музейӧн веськӧдлысь Д.Г.Холопова да мукӧд.
Меным воис сьӧлӧм вылӧ да уна выльсӧ тӧдмалі сідз шусяна Коквицкӧй гӧра йылысь, коді ӧтувтӧ 13 сикт-грезд. 1917 вося Октябр революция бӧрын большевикъяс юрнуӧдӧм улын бырӧдісны важ памятникъяс, мыйлакӧ зэв ёна кӧсйисны бырӧдны Енлы эскӧм, кисьтісны вичкояс. Но ставсӧ бырӧдны он вермы, йӧз ассьыныс вужъяссӧ бырӧдны оз кӧсйыны, корсьысьӧны, выльмӧдӧны кисьтӧм памятник пасъяс.
Со Эжолты грездын йӧз пыдди пуктӧны Ыджыд из, коді легенда серти вӧлӧма Перымса Степанлӧн пурйӧн. Сійӧ воӧма татчӧ ва кузя, медым миян коми йӧзӧс языческӧй эскӧмысь бергӧдны православнӧйӧ, кыдз и роч муын князь Владимир.

Сюлатуй грездын пӧчитайтӧны вежа Кирик да Иуллитаӧс, кодӧс пасйӧны сора тӧлысь 28 лунӧ. А шор, коді быттьӧ кывтӧ оврагӧд, дорйылӧмаӧсь йӧзӧс изъя зэр дырйи. Лыддьысьӧ вежаӧн да йӧзӧс висьӧмысь бурдӧдысьӧн.

Коквицы грезд нималӧ кык вичкоӧн, кытчӧ волӧма Ыджыд князь С.А.Романов, но ХХ нэмся 30-ӧд воясӧ вичкояс вӧлі кисьтӧма. Ӧні сувтӧдӧма вежӧдӧм крест да жыннян.

Ставсӧ, дерт, он лыддьӧдлы, но ыджыд аттьӧ сэтчӧс йӧзлы важсӧ вунӧдтӧмысь, пыдди пуктӧмысь. Колӧкӧ, йӧзыс вӧлі этшаджык локтӧма, но миян коми уджач йӧзыд копрасисны град йӧръясын, горт гӧгӧрын.
Уна кывбуръяс лыддисны авторъяс, юргисны сьыланкывъяс.

А пызан карса гӧсьтъяслы лӧсьӧдӧмаӧсь, кыдз шуласны, чегмӧн! Зэв уна коми сёян-юан важ пӧль-пӧч рецептъяс серти, номсасим ёна. Сӧмын номъяс дӧзмӧдчисны, сэтчӧс йӧзыс серавлісны «Карсаясӧс пӧ ёнджык радейтӧны».

Менам, кыдз том мортлӧн, татшӧм кывкӧртӧдъяс ветлӧм кузяыс. Миян Коми муын кызвын районас пыдди пуктӧны коми кыв да литература. Пӧшти быд сиктысь Емдін районысь петіс гижысь и ӧні локтӧны выль кывбуралысьяс. Йӧз оз вунӧдны важсӧ, вужъястӧг тай пу косьмӧ. 
Ывлавыв, вӧрыс, юыс гожся кадӧ торъя нин мича. Ставыс вежӧдӧма, дзоридзалӧ, а сьӧлӧмыд радлӧ да шойччӧ муса Коми муын!