2015-01-28

Мыйла тадзи?

Эм абу войвывса ичӧтик грездлӧн аскиа луныс? Ӧні Россияӧс быд ногыс кӧсйӧны йӧртны, нуӧдӧны санкцияяс. Видз-му овмӧсын уджалысьяслы колӧ сойнысӧ пуджны, мед сетны канмулы унджык сёян-юан. Мый сетасны миян войвывса сиктъяс? Водзын быдтывлісны шобді, быд во воліс рудзӧг, ид, зӧр да анькытш. Весиг кино эм Н.М.Дьяконовлӧн пьеса серти «Свадьба приданнӧйӧн». Ӧні став ыбыс кӧдзӧма скӧтлы вердӧм вылӧ, но и гырысь скӧт чинӧ. Бырины совхозъяс, ӧткымынъяс ӧдва лолалӧны. Сиктын ыджыдалӧ уджтӧмалӧм. Гоз-мӧд ас вылӧ уджалысьыд ӧдва кӧ совхозъястӧ вежасны. Мунӧны сиктса йӧз оз сӧмын велӧдчыны, но и уджавны. Кыдз и Москваын да гырысь каръясын лунвывса гастарбайтеръяс, карын уджалӧны этша вештана удж вылын, и сы вылӧ радӧсь. А кодъяс велӧдчӧны, кыдз позьӧ корсьӧны удж карысь да юрсиктъясысь, кӧні эм уна позянлун, культура шӧринъяс. Бур, мый ас кадӧ канму пӧрысьяслы вештӧ пенсия, эмӧсь сиктса больничаяс, клубъяс, лавкаяс, школаяс.
Посни грездъясын джын керкаыс куньӧмаӧсь ӧшинь синъяс, асывсянььыс лавка дорын бӧвъялӧны код йӧз. Юӧны, мый сотчӧ, ыдждӧ шойна йӧр. Юӧмкӧд паныд тышкасьны некод оз вермы, кӧть кӧсйывлісны бырӧдны юӧмсӧ великӧй князь Иванъяс.
Комынӧд воясӧ посни сикт-грездъяс содлісны, рӧдвуж, гырысь сиктъясысь ӧти видзӧдласа йӧз омӧдчылісны посни юяс вомӧн. Вӧчавлісны машиннӧй товариществояс. Сэки весиг ӧти сиктас вӧлӧма душ-мӧд колхоз. Тайӧ вӧлі выльторйӧн. Найӧ бӧр бырины война бӧр да 60 вояс гӧгӧр. Помкаыс - война, эз вӧвны туйяс, эз вӧв би, челядьлы ковмыліс велӧдчыны торъя ыджыд сиктса интернатъясын. Колхозъясӧс вежисны совхозъяс. Лои уна трактор-машина, видзисны скӧт. Олісны мыйтакӧ бурджыка, ёна отсаліс канму. СССР киссьӧм бӧрын донсяліс ломтас-мавтас, кӧйдыс. Войвывса сиктъяс бӧр кутісны кисьыны. Кутам лача, мый ставыс бурмас, ловзясны сиктъяс.


Мыйла тадзи?
Куньсьӧмаӧсь сиктлӧн ӧшинь синъяс,
Жугыль овлӧ - некод сэн оз ов.
Бырины тшӧтш карта вылысь нимъяс,
Некодлы мӧй, грездӧй, тэ он ков?
Гажа сиктӧн коркӧ волі шусян,
Олӧм эз вӧв руш и пуис удж.
Канпас вылын няньлӧн зарни тусьяс -
Ӧні сэні гундыр сяма кутш.
Кытысь корсьны кывъяс тэныд вылӧ,
Сьыланкыв мед бурӧс гижны сэк,
Пӧлян шыа сиктӧй, кыдз нин олан?
Тэ водзын ме копыр юра. Век.

2015-01-09

Вунӧдлытӧм гынсапӧг

Дзолядырсянь коз увса чӧскыд тыра гынсапӧгъяс, еджыдыс и рудыс, медъёна волісны сьӧлӧм вылӧ. Козйыс вежласис: коркӧ пашкыр либӧ лысӧм петук кодь, коркӧ йиркӧдз либӧ джек содта, коркӧ вӧрысь либӧ лавкаысь. Ме, дзоля на, век чуймалі: и садйын Пӧль, и телевизорын, и сиктса клубын. Абу ӧткодьӧсь: кодкӧ лышкыдджык, кодкӧ абу. Ме эски аслам Кӧдзыд Пӧльлы (некодлы эг висьтав), код гортӧ волӧ, медся шаньыс, но век тыдавтӧм. 
«Бур вой, дзолюкъяс» бӧрын на Выль во лунӧ виччыси тӧдмасьны сыкӧд, а сійӧ тӧв шӧр медводдза лунӧ козинсӧ вайліс гынсапӧгӧ. Воысь во менам сапӧгъяс озырмисны. Но озыр кудйыд эз ӧтнамлы, вӧлӧм, ков. А.Н.Толстойлӧн «Буратинолӧн вӧвлӧмторъясысь» руч да каньысь на бурджыка ылӧдлісны ыджыдджык вокъяс. «Тэ миянлы чӧскыдджык кампет, а ми, мый ачыд кӧсъян», - шулісны. То шебрас помсӧ босьтасны, неуна лайкйӧдласны да вольпасьӧ менӧ чӧвтасны, то уна рӧма карандашъясӧн ылӧдасны, то шыпасъяс кӧсйысясны велӧдны. Ылӧданторыд дзолятӧ, майбыр, сюрӧ. Кампетъяс тувсов лым моз сылӧны. Но гажыд казьтывлӧмъясын век кольӧ. 
Со и талун, мойдын моз кӧ бӧрйыны куим пиысь туй, ставыс вайӧдӧ ӧтилаӧ - лавкалань. Талун и реклама оз ков, сідз на чатрасян лыдтӧм югыд кышӧда кампетлань да чачаяслань. Аслым быть судзӧд юмовсӧ, мед казьтыштны челядьдыр. Коз улӧ век нин гынсапӧгыд сюрӧ.













2015-01-06

Вӧр йылысь думъяс

Коми му кузя ме муна,
Гӧгӧр сулалӧ сьӧд вӧр,
Вӧрыс вывті-вывті уна,
 Сыысь унаыс оз тӧр…  
                                                        (М.Лебедев)
Коми му важӧн нималӧ унапӧлӧс озырлунӧн, медся матыссаыс да ӧніӧдз коланаыс – тайӧ вӧр. Став сикт-грездас да водзын и каръясын вӧліны пу стрӧйбаяс. Вӧр сетіс шоныд, кыйсьысьяслы прӧмыс, вӧлі йиджтысьӧма коми морткӧд чужӧмсяньыс бӧръя туйӧдзыс. Вӧр заптӧм ёнджык пансис 30-ӧд воясын, пӧрӧдлiсны война бӧрын да миян кадӧдз. Ме вӧрса посёлокысь да тӧда на гырысь кер бунтъястӧ, кодӧс гожӧмбыд сёр арӧдз кылӧдліс Эжва карӧдз да водзӧ. Ӧні вежсис сідз шусяна технология. Пӧрӧдчӧны скандинавскӧй да канадскӧй тракторъясӧн. Карӧдз нуӧны вӧр вына «МАЗ» да «КАМАЗ» машинаясӧн. Но майшӧдлӧ унатор.
Югыд пожӧма ягъяс, еджыд кыддза расъяс, быттьӧ вичкоӧ веськавлан! Гырысьсьыс-гырысь чӧд лӧзалӧ пасьтала. Быттьӧ ӧзтӧм сисьяс вижӧдӧм мырпомъяс. Сёнъяс да шоръяс пӧлӧн козъя вӧр, коми ногӧн парма. 
Мӧдысь сэтчӧ веськалан вӧр пӧрӧдӧм бӧрын - весиг ӧткодявны нинӧмкӧд, шойна да-й сӧмын. Кабала вылын вӧр быдтӧны-садитӧны, но оз эскыссьы. Коркӧ, дерт, вӧрыс бӧр босьтас ассьыс, но тайӧ серпассӧ аддзӧм бӧрын сьӧлӧмыд жугыльтчӧ. Да и гожӧмъяснас кымын вӧр сотчӧ мортсянь да гымньӧвсянь, кайӧ тшынйыв. Мед эськӧ А.С.Пушкин мойдын моз потӧм вор дорӧ ог жӧ кольӧй. Ставсӧ нырасны вӧрсӧ да шеныштасны миян вылӧ. Мед коляс на миянлы да миян бӧрся олысьяслы дона парманым. Чусмӧ олӧмыс воддза вӧр посёлокъясын, ыджыдалӧ уджтӧмалӧм, йӧзлы лоӧ нопъясьны да мунны бокӧ удж корсьны.
Джуджыд багатыр кодь ниаяс, чӧскыд колля сусъяс, веж кудриа пелысьяс, пашкыр льӧмъяс – аслыснога ловтӧ ышӧдӧны, да сьӧлӧм бурмӧ. 


Меным тӧдса коми море –
Помтӧм-дортӧм паськыд вӧр.
Кыпыд горӧн уджӧ корӧ,
Сійӧ – олан гажлӧн шӧр.
Меным тӧдса коми море –
Помтӧм-дортӧм паськыд вӧр...

                                                      (В.Савин)