2015-11-28

Жугыль ноябр тӧлысь пом

Кусі олӧмыс нӧшта ӧти ыджыд гижысьлӧн, Владимир Васильевич Тиминлӧн...

Бӧръяысь аддзывлі Куратов нима музейын, кыдз и пыр вӧлі серамбана да шмоньлив. Збыль вылас, жугыльнас эг и аддзывлы.  Сійӧ кужис аддзыны кыв и ӧнія том йӧзкӧд, и абу некутшӧм дивӧ. Сылӧн енбиыс тӧдчӧ, кор уджавліс и школаын, и телевидениеын, ог нин висьтав гижӧдъяс йылысь. Кывбуръясас лирика, вӧр-ва да йӧзӧс петкӧдлӧм. Владимир Васильевич вӧлі ыджыд патриотӧн, радейтіс Коми мунымӧс и Россияӧс. Ӧти кывбурын гижӧ, мый служба вылӧ веськавліс и кавказса, и украинаса, и мукӧд эскысь йӧзкӧд, и найӧ эз юкны мунымӧс. Жалитіс СССР киссьӧмтӧ. Бӧръя строкаысь вайӧда кывъяс «Страну не делили, делили табак…» (Андрей Поповлӧн вуджӧдӧм)
Ӧні на син водзын сылӧн жугыль синъясыс «Уляшевъяс» киноын, кӧні сійӧс быттьӧ колльӧдісны бӧръя туйӧ. Вӧлі кӧ артистӧн, вермис бура ворсны и эськӧ сэн петкӧдчис.
Меным мойвиис вӧвлыны душ-мӧдысь Гожся университетын. Оз вермы быд гижысь, кӧть кутшӧм енбиа, уджавны том йӧзкӧд. Но Владимир Васильевичкӧд - став сэтчӧс олӧмыс быттьӧ гӧграліс сы гӧгӧр. Ми вӧлім сиктса вирич вылын рассада кодьӧсь… А сійӧ вӧлі дӧзьӧритысьӧн да быдтысьӧн. Ыджыд аттьӧ сылы таысь!
Миянлы тӧдӧмӧн оз кут сійӧс тырмыны, да и коми литературалы. Воддза ыджыд гижысьяслысь нуӧдіс вылӧ лэптӧмӧн эстафета! И мог - ӧнія гижысьяслы водзӧ нуӧдны, а не кусӧдны коми гижӧдъяс.
И весиг поводдяыс талун шондӧдіс эз кад серти, быттьӧ шонтіс да нюмъяліс, кутшӧм вӧлі и Владимир Васильевич Тимин...

2015-10-11

Аркӧд колльӧдчӧм...

Сёр арын, тӧв пуксьытӧдзыс, овлӧ татшӧм кадколаст. Дыркодь зэрӧм бӧрын кӧдздӧдыштӧ, лун-мӧд лымъялӧ-турӧбалӧ, ёнджык кӧдздӧдӧ. Сэзь войбыднад лӧнь вадъяс да тыяс йизьӧны. Кытчӧдз синмыд судзӧ, еджыдсьыс-еджыд вӧрзьӧдлытӧм лым шебрас. Сӧмын кузь кока си турун сіяс копрасьӧны тӧвтор улын. Гыӧрзьӧмаӧсь.
Зэръясысь туӧм Эжва юӧд кывтӧ наридз – лым сора йи пластъяс… Лӧня помтӧг кывтӧны… Абу тувсовъя ю воссигад, кор рутшки-ратшка гырысь йияс весиг берегӧ кайӧны, жуглӧны ӧта-мӧднысӧ. Мӧдлапӧвса вадор бадьяс да видзвывса кыдзьяс ставнас еджыдӧсь, эзысь гыӧрӧн-бисерӧн дзирдыштавлӧны шонді водзын… Гежӧдик летӧм вурун кодь кымӧрторъяс сӧмын эмыштӧсь, сэтшӧм кельыдлӧз енэжыс!
Вӧр-ваыс дзик виччысьтӧм шензьӧдантор мен козьналіс, кор кылі енэжсьыс клуксӧм шыяс. Тайӧ лунвылӧ лэбисны кык пара юсь. И мыйлакӧ тӧдлытӧг вазисны синъяс…
Кутшӧм жӧ мичлун мукӧддырйи ог казяв...


Колльӧдчӧм…
Меным эськӧ ӧні вына бордъяс!
Юр весьтын дзик – кельӧб, клуксӧм гор…
Юала ме налысь, муртса ордъя,
Колльӧдчӧмным мыйла татшӧм нор?
Вой саридзныд жальӧн бӧрӧ коли,
Тундра му, кӧн лыдтӧм ты да нюр,
Парма шӧрысь медсӧдз визув ёльыс,
Гожӧмыс кӧн коли тыр да бур!
Бордъянас ме овла сӧмын вӧтӧн,
Кӧсйӧм серти некытчӧ он лэб.
Арся тӧлыс... Быттьӧ пытшкӧс сотӧ:
«Тулысӧдзыс жугыльлунтӧ дзеб…»






Тима Вень (В.Т.Чисталев)

2015-ӧд ар… Небӧгъясӧ ылалана, ӧмидза чай кӧра рыт. Ен ув пельӧссянь матын небӧг тыра шкапын мукӧд гижысьяскӧд тшӧтш В.Т.Чисталев (Тима Вень). Ме тшӧкыда лыддьывла сылысь гижӧдъяссӧ.
Помӧсдінса Успенскӧй вичкоса метрическӧй небӧгын пасйӧма, мый октябр 8 лунӧ 1890 воӧ чужӧма детинка. Нимсӧ пуктӧмаӧсь Вениамин. Бать-мамыс Кырнышовскӧй грездысь Тимофей Иванов-Чисталев да законнӧй гӧтырыс Анна Григорьевна. Мамыс Тима Веньлӧн Пожегысь. Кырныша грезд артмӧма сэсь локтӧм йӧзысь, а сідзкӧ, вужйыс Эжва йывса колиплӧн - Пожегса. Дерт, ачыс оліс век Помӧсдінын.
Казьтыштчис олӧма йӧзлӧн висьталӧм. Тима Вень велӧдліс Пожегса школаын. Ӧти детинка урок вылас вӧлӧм шуӧ, тетрадь весьтӧ копыртчӧмӧн, мыйкӧ гижйӧдліг: «Ош гыж да...» А Тима Вень матыстчӧма да шуӧма: «Пиук, кутшӧм нӧ ош гыж, тайӧ ӧд пере».
Шензьыны сӧмын колис, кымын удж Тима Вень бергӧдіс горт улас, сикт сӧветын, да и гижис кымын кывбур да висьт. Вуджӧдіс А.С.Пушкинлысь, М.Горькийлысь висьтъяссӧ, поэмаяс. Кор лӧсьӧдісны Помӧсдінын театр, вуджӧдіс Н.Гогольлысь серамбана гижӧдъяс. Ачыс гижис ныв сетӧм петкӧдчантор, кодӧс позьӧ шуны коми йӧз оласногысь зэв бура кӧлысь петкӧдлӧмӧн, лыдтӧм сьылӧм да бӧрдӧдчӧм.
А со «Поэзия артмӧм» йылысь сьыланкыв лыддя... А муслун йылысь? «Се майбырӧй ті, тувсов войясӧй, шондібанӧй да-й гажа войясӧй…», а мӧд кывбурын «Коді сійӧ, ог висьтав мӧдлы, Сьӧлӧмын видза пыр гусьӧн, мед весиг некод оз тӧдлы…» Татшӧм кывъясыд чибльӧгӧн сӧдз ёльысь горш косьмигӧн кӧдзыд ва юыштӧм кодь.
Ставнас Тима Вень вӧлі ӧнія власьт дор, да и гижӧдъясыс петкӧдлісны тайӧс. Но и «сьӧд воясӧ» комынӧд во помын веськаліс ГУЛАГ изки костӧ. Ачыс, кӧнкӧ, эз гӧгӧрво, мыйысь. Уна гижӧд бырӧдісны. Зэв ёна кедзовтісны Трипан Вась висьт, код вӧлі сэкся кадӧ коми мортӧс веськыда петкӧдлӧм. Колхоз пансигӧн йӧзыс сьӧкыда на эскисны выль ӧтув уджалӧм вылад. 1937 воын Тима Веньӧс пуксьӧдісны дзескыдінӧ. Сэки Коми му вӧлі восьса енэж увса тюрьмаӧн. Пукалысьыс вӧлі Комиын олысьяс дорысь унджык. Эськӧ Тима Веньлы омӧль дзоньвидзалуннас бурдӧдчыны карса больничаын, но лоис пукавны дзескыдінын то карын, то Човйын. Кулӧм йылысь свидететельствоас пасйӧма, мый Чисталеев В.Т. кувсьӧма 13 окт. 1939 воын Сыктывкарын. Помкаыс - порок сердца. Быттьӧ абу дзескыдінас оласног вӧсна, кӧні вӧлі весиг пытайтӧны. Ог тӧд, мый кӧсйисны тӧдмавны.
Деливӧ сыысь, мый олігас эз тӧд, кутшӧм пыдди пуктана мортӧн лыддьӧны ӧні чужанінас и став Коми муас.
Ӧмидза чайӧй кӧдзаліс, рӧмдіс, а со тайӧ тувсовъя кывбурсьыс, ӧні нин вальсысь, шыладыс здукӧн казьтыштчӧ: «Кыдзи бузгӧны тувсов шоръясыс, кыдзи сьылӧны лэбысь пӧткаяс, Чӧла ланьтӧмӧн помтӧг кывзысян, мунан-мунан да, бара сувтыштлан…». «Менам кывъясӧй – тайӧ вир тусьяс…» Гижысьлӧн кывбуръяс абу кыв чукӧр стӧч рифмаясӧн, а мӧвпалана олӧмсӧ да вӧр-васӧ тӧдӧмӧн петкӧдлӧм. Сылысь колӧ велӧдчыны да велӧдчыны. Вӧр-ва тӧдӧмыс да петкӧдлӧмыс сэтшӧм стӧч, а висьтъясыс кывбуръяс кодьӧсь.
Мыйӧн матыс да колана тайӧ гижысьыс меным, кор торйӧдӧ миянӧс пӧшти сё во? Сійӧс пыдди пуктӧмӧн шуӧны Эжва йывса колипӧн, а ме тшӧтш Эжва йывса. Вӧвлі Помӧсдінын, аддзылі чукыль-мукыль Помӧс ютӧ, Эжва кыр йылын зымвидзысь керкасӧ, кӧн оліс Тима Вень. Помӧсдін сикт шӧрын эм пожӧм вӧра парк, кодӧс кольӧдӧмын пайыс и поэтлӧн.
Сёр нин… Ен ув пельӧссянь матын небӧг тыра шкап лӧсьӧдышта. 
Кыдзи кӧть эн гудырт ключ ватӧ, сійӧ бӧр сӧдзас. Сідз жӧ нимыс Тима Веньлӧн коли сӧстӧмӧн!

2015-10-04

Мыйла лоис тадзи?

Ог тӧд, эм абу коми кывйӧн стӧч вуджӧдӧм роч кывъяс кыдзи сӧвесьт да ӧбида...
Комияслӧн XX-ӧд нэмӧдз эз вӧв весиг бур иган. Найӧс вежлісны карнан да рос. Ӧта-мӧдлысь некор нинӧм эз шышкавлыны. Сьӧкыд война кадӧ да тшыг воясӧ нулісны кӧ му вылысь гусьӧн шепъяс, либӧ вартігӧн сапӧг гӧлень костаныс тусь дзеблісны, то унаӧн таысь веськавлісны ГУЛАГ изки костӧ да бӧр гортаныс эз и волыны.
Мый вӧчсьӧ ӧні? Медся вылі тшупӧдас? Кыдз шуласны, битӧг тшыныд оз овлы. Сідзкӧ, мыж туялысьяс да суд вӧчасны коркӧ кывкӧртӧд, и тӧдмалам унатор, кыдзи да мында асалісны тайӧ войтырыс.
Ставсӧ ӧткодявны он вермы. Со И.П.Морозов весиг вӧръясӧ ветліс, аддзысьліс йӧзыскӧд. Яндзим пӧ нывбабаясысь, мый налы лоӧ собавны лым пиын да черӧн швачкыны лунтыръясӧн. Мукӧд веськӧдлысьяс сетісны уна вын да тӧдӧмлун, и мед вӧлі чорыд веркӧса туй районъясын. Вӧчисны уна бур. Ӧні сійӧ жугласьӧ, и дӧзьӧрыс абу.
Тайӧ веськӧдлысьяслы веськодь пенсионеръяс, челядь, вермытӧмъяс. Бур, мый на пӧвстын этша коми овъяса йӧзыс. Мый налы оз тырмы? Лавкаын пӧрысьяс моз быд кӧпейка оз артавны. Кутшӧм кад серти кӧсйис овны сымда часі коллекцияӧн, кытчӧ кӧсйис лэбны аслас самолетӧн, мыйла перепись дырйи асьсӧ гижис комиӧн? Тайӧ ворсӧм али збыль рӧдас эмӧсь комияс? Мыйла озырлун тшыкӧдӧ йӧзӧс… Ӧд чужӧны оз татшӧмъясӧн. Та вылын кӧть мый, но Коми му вылас лоӧ пятно, код бурӧн оз нимӧд миянлысь мунымӧс. 


2015-09-13

Мамук...

Шондіа лун карын, синмыд  вералӧ вижа-гӧрда арся коръя пуясысь.
Сентябр дас коймӧд лун. Мамуклӧн паметь лун. Эськӧ тырис бы талун 60 арӧс.

Для меня старый год в черной рамке,
На погосте стоит мамин крест.
Мне тянуть эту горькую лямку
Вдалеке от родных сердцу мест.
И судьба...Так бывает жестока - 
Что бесценно и свято - отнять.
Кто заменит мне мамино место,
Мою душу кто может понять?
Мне б припасть на могильный тот холмик,
И безудержно, скорбно рыдать...
Боже, Боже, услышь мои мольбы!
Помоги мое горе унять...
Новый год с неразгаданной тайной
Мне придется без мамы встречать.
Фотография лишь с черной каймой
На столе будет грустно стоять...

2013 во

Ичӧт на вӧлі, мамӧкӧд велӧдлім кывбур, ӧнӧдз кольӧма юрын: "Берегу я листики, Осень продолжается! Долго, долго у меня Праздник не кончается..."

Жугыль сэк, кор асьтӧ кылан корйӧн,
Кодӧс нетшкӧ арын ыркыд тӧв.
Мамӧ вӧлі сьӧкыд здукӧ дорйӧ -
Мӧдӧд во нин шойна йӧрын чӧв.
Гу дорын тшук лӧньлӧ менам сьӧлӧм,
Каднас дойӧй чиныштлас ли оз?
Мыйла кусӧ виччысьтӧг дзик олӧм
Тӧла дырйи ӧзтывлӧм сись моз?
Олӧмӧй! Тэ тӧлысь али шонді?
Мыйла вошлӧ олӧм визьын лад?
Сыв бордъясад топӧдӧмӧн шонты,
Аддзы менӧ ышӧднытӧ кад…

2015 во



Кутшӧм ёна он тырмы, мамук!



2015-09-11

Бӧрйысьӧм

Гортын Ярашъюӧ ветлігӧн ичӧтик племяш Васюш джоджын вӧлі талялӧ да косявлӧ «Парма гор» газет. Видзӧді да казялі, сэн зэв уна снимок тыдалӧ. Вӧлӧм, депутатӧ нырччысьяслӧн. Васюш, мися, эн ышмы, найӧ ӧд йӧз жӧ. Сӧмын ёнджыка ылӧдчӧны-а. Уна кӧсйысьӧны, этша вӧчӧны. Зэв бур йӧз на кӧсйӧны лоны депутатӧн, но абу ставыс на сайын. Олӧм визьыд вежсьӧ. Ӧні весиг ӧти жыръя патера и машина лотереяӧн моз вӧзйӧны бӧрйысьысьяслы, мед сӧмын гӧлӧс сетасны.
Водзын, висьталӧм серти, бӧрйысьӧмыд праздник кодь вӧлӧма. Рочьяслӧн эм шусьӧг: «Калачом не заманишь». Мам-бать бӧрйысьӧмсяньыс вӧлі локтӧны сикӧтш моз морӧс вылас ӧшалысь кӧлач кытшолӧн. Йӧзыслӧн вӧлі эскӧм...
Но ставыс тай киссис-торъяліс. Кӧть эськӧ унаӧн СССР бырӧмтӧ жалитӧны. Ме абу политик, но висьтала, мый аддза да мӧвпала. Водзын менам ичӧтик посёлокын вӧлі весиг ичӧт тшупӧда велӧдчанін, ясли, а бӧрынджык керка-интернат пӧрысьяслы. Ӧні ставыс быри. А школаӧ пыртӧм арлыдаыс матӧ комын морт. Кодсюрӧ кагукъяснысӧ садьмӧдӧны да нуӧдӧны, коді ас машинаа, вит верст сайӧ, кӧні эм на садйыс. Абу тӧлка удж сиктсалы и. Лоӧ мунны бокӧ. Ас вылӧ уджӧдысьыд мынтыштӧ, но ни пенсионнӧй, ни налоговӧйӧ нинӧм оз мун.
Эжва ю вомӧн пос вӧчӧны во чӧж. А водзын вуджасыд бырлі сӧмын кер кылӧдігӧн. Бӧрдан выйын Кулӧмдін да Помӧсдінӧ туй. Дерт, буртор, мый карсянь вӧчлісны татчӧдз, но ӧд колӧ дӧзьӧр. Кымын вӧр кыскӧны МАЗ да КАМАЗ районысь. Ставыс тайӧ воштӧ власьт да депутатъяс дорӧ эскӧм. Пенсия вылӧ петӧмаяслы кад кежлӧ сетлӧны сьӧмтӧ - бӧрйысясны на. Паськалӧ юӧм-кодалӧм, том йӧз мунӧны каръясӧ.

Миян канмуным нэмъяс кутчысис сикт-грездъяс вылын. На вылӧ ӧвтыштӧмыд бурӧ оз вайӧд...

2015-08-22

Туйвывса мӧвпъяс

Клуп-клоп ӧдзӧс, тӧвзьӧ машина… Мӧдӧдча аслам чужанінӧ, Эжва йылӧ. Пуксьӧмсянь нин гӧгӧр коми сёрни. Юркарын и комияс рочмӧны, а менам ичӧтик посёлокын рочьяс коми кывйӧн варовитӧны.  Вӧр-ва мичыс быд пӧраӧ шензьӧдӧ. Мӧдлапӧв вӧрын коръя пуяс вежӧсь на, но регыд кутас веравны, пӧртмасьны гӧрдӧн да вижӧн. 
Ыджыд гижысь Ф.М.Достоевский гижліс «Мичлуныс вермас ставсӧ». Тавося гожӧм ёна бурӧн он шу, весиг со пелысь вылын ӧти тусь абу. А кольӧм во весиг кывбур чужліс – «кӧдзыд бипурӧн» вӧлі йӧрса пелысьӧй. Таво пелысь кайяс гылӧдӧны льӧм тусьяс, но сійӧ налы, буракӧ, абу сьӧлӧм сертиныс, чорыд пытшкӧсатӧ он нёньышт.
«Парма гор» газетъяс видлалышті, литературнӧй лист боксӧ. Зэв нимкодь, мый ышӧдӧны гижны кывбуръяс, висьтъяс газетса уджалысьяс. Лача эм.
Со и телевизорысь кывлан коми кыв вылӧ вуджӧдӧм мультфильмъяс да весиг кино. Ог тӧд, кодлыджык тайӧ колӧ, ӧні ӧд рочтӧ пӧрысьыс и томыс гӧгӧрвоӧ и тӧдӧ. Эськӧ зэв колана…коми кинояс. Казьтыштны позьӧ «Уляшевъяс», «Алӧй лента», «Биа нюр» -  сьӧлӧм вылӧ воанаяс. Быдлаӧ колӧ сьӧм, сыысь дзескыд.
Быттьӧ ичӧтик сӧдз ёльяскӧд позьӧ ӧткодявны гижысь котыръяс районса «Парма гор» да юркарса "Арт" бердын, Эжва йывса колиплӧн чужанінын, Помӧсдінын. И кыдз шоръяс сӧльнитчӧны юӧ, сідз и тан кывбур-висьтъяс озырмӧдӧны коми литература. Ӧнія кадӧ и блогъясын аслас ыджыд позянлуннас позьӧ петкӧдчыны Коми му пасьта. Но видзӧда да, ёна омӧля гижӧны. Абу мӧй некутшӧм шензьӧданатор, бурторыс миян олӧмын? Ёна писькӧсджыкӧсь роч литература радейтысьяс, сайтъясӧ мазі моз сунгысьлан. Колӧкӧ, 60% рочыс Комиын да сійӧн?
Колӧ садьмыны. Но и мед коми шусьӧгӧн оз жӧ лоны гижӧдъяс: «Стружит, пиук, стружит. Батьыд локтас, чернас лӧсьӧдыштас». Гижасьӧмыд абу кийывсӧн, а сьӧлӧмсянь…

Лача век эм. Мед эськӧ ёна оз ляпкав гожся ю моз коми кывным.




2015-08-12

Вунӧдлытӧм вӧвлӧмторйысь висьт

Ва горув кывтӧмыд абу ю паныд катӧмыд. Берегӧ тшукӧмысь веськӧдлышт, дыш кӧ сынны, и олас. 
Пыжын пукалӧны кык вок, Павел да Ӧльӧксан. Найӧ мӧдӧдчӧны кыйсьыны вӧр керкаӧ, колӧкӧ, вежон-мӧд кежлӧ. Поводдяыс мича, шуӧны «баба гожӧмӧн». Сӧмын коръя пуяс вижӧн да гӧрдӧн пӧртмасьӧны берег пӧлӧнса вӧрын.
Ставыс эськӧ бур. Но Рытыввылын грымакылӧ война. Кызвын мужикуловсӧ Тшака грездысь нуисны война вылӧ. На лыдын и кык воклысь батьсӧ да ыджыд вокъяссӧ.
Павел да Ӧльӧксан чайтӧны, мый найӧ ӧдйӧ вермасны немечтӧ. Со Евсей вокыслӧн кулакъясыс меж юр ыдждаӧсь.
«Фашисттӧ пищальтӧг вермас», - вокыслы ли кытчӧкӧ сынӧдас горӧдіс Ӧльӧксан, пыжыс лайкмунлі.
«А найӧ век абуӧсь», - ышлолаліс Павел.
Турун пуктан кад коли, нянь идралӧм мунӧ, а найӧ век абуӧсь…Войналӧн помыс оз тыдав.
«Кывтны колӧ дас сайӧ верст», - пелыснас тёльскӧдчигмоз, пӧсялӧма, Павел видзӧдліс Ӧльӧксанлань.
Зэв на быттьӧ и мудзтӧм дзоляджык вокыс содтіс: «Подӧн на сизим кымын верст вӧр-керкаӧдз». 
Вӧр-керка сулалӧ ичӧт ю бокын. Сиаласны лэч туйнысӧ, вӧчасны пес ур кыйигкежлӧ. Кыйыштасны, шедас кӧ, чери. Арнад комъяс йиръясӧ чукӧртчӧны. Вӧр керкаад рытыс кузьджык. Кык вок мойдчӧны, школа велӧдчӧм казьтывлӧны - сёрӧнджык, но быть сэтчӧ мунасны. Варов Ӧльӧксан, кодлы дас кык арӧс, ӧтарӧ юасьӧ ар кыкӧн ыджыдджык Павеллысь ӧти да мӧдтор йылысь. Сійӧ, дерт, тӧлкӧн ачыс оз тӧд, но мыйкӧ окотапырысь вочавидзӧ.  Мамныс да бабыс ёна бокӧ мунны оз вӧлі лэдзны, но дзайгӧм бӧрся лэдзинсы. Сьӧла-черитӧ кӧ вайыштасны, век нин водзӧ. И пищаль сьӧрсьыныс эм. Гоз-мӧд сьӧла кыйисны нин. Этша пуля-порок эмышт.
И тайӧ рытӧ мӧдісны зарядитны патронъяс. Пистоныс ёсьӧ веськаліс, то ли мӧдторйысь, патроныс дрӧбнас лыйис да веськаліс… мӧдар пызан бокас пукалысьлы, Ӧльӧксанлы. Матысянь дрӧбйыд пуля моз мунӧ. Детина киргыштіс... Лӧнис. 
Павел гӧгӧрвоис да повзьӧмӧн чепӧсйис ӧтпӧлсӧн ывла вылӧ. Мӧдіс котӧртны ордымӧд думсьыс гортас. Усьӧ-чеччӧ, бӧрдӧ, «бать-мам отсалӧй» вомгорулас ӧдва кылыштӧ. Батьыс некыдз нин оз отсав, сійӧ куйлӧ роч му вылын танкӧн тальыштӧм, ляпкыдика няйтнас тыртӧм, Евсей вокыс госпитальын пидзӧссьыс вылӧ вундӧм кокӧн. Мӧд вокыс Антон уси жӧ тайӧ изки кодь ставсӧ чирсысь войнаас. Война быттьӧ ыджыд пуртӧн шӧрыштіс став семьясӧ, быд керкаын шог. 
Павел воӧдчис гортас, но торксьӧм вежӧрӧн нин олыштіс во-мӧд.
А коръя пуяс сэтшӧмӧсь жӧ, вижӧн да гӧрдӧн пӧртмасьӧны берег пӧлӧнса вӧрын. Юыс кывтӧ, кыдз и уна во сайын.




2015-08-10

Вӧвлӧмтор (висьт)


Важӧнкодь нин тайӧ вӧлі, да весиг восӧ вермасны сорлавны и дядьӧыслысь нимсӧ вежны, кодкӧд татшӧмторыс вӧлӧма. Но тӧдса, мый вӧлі моз тӧлысьын, важ коми йӧз серти, Илля лун бӧрын. Водзын мотора пыжъясыд вӧліны зэв на гежӧдӧсь. Гырысь сиктъясысь Эжва горувса грездъясӧ сёян-юантӧ, шылльӧ-мылльӧтӧ кылӧдлісны пелыса пыжӧн.
Лун-мӧд Илля лун пасйӧм бӧрын Гриша Петыр сӧвтіс пыжас сельпо складысь водка ящикъяс да мӧдіс кывтны Эжва кузя гортас, Куръя грездӧ. Ӧтнас Енмыс тӧдӧ, унмовсьліс ли Петыр пыж бӧжас, а колӧкӧ топляк вылӧ пыжнас кайис, ӧд гыяс тайӧ лунӧ эз вӧвны, да колӧ жӧ лоны… Пыжыс путкыльтчис ю шӧрӧ. Бузі-базі паськӧмнас Петыр вӧйлас-петавлас, курасяс береглань. Шуд вылӧ ляпкыдӧдзыс воис, сэсся бауӧн нин кавшасис турун пӧвстӧд косінӧ. Синваыд доршасяс, аддзылісны кӧ ӧні Петырӧс - тірӧм босьтӧма, ывлаыс абу нин сэтшӧм жар, ва паськӧма, а воштӧмыс мый ыджда, воштӧмыс!
Бур йӧзыд вӧльнӧй светад унджык лёкъяссьыс. Тшака сиктысь тӧдсаяс Мирон да Кӧсьта Иван вӧлӧм катӧны «Стрела» мотора пыжӧн гортланьыс турун пуктанінсянь, кутӧмаӧсь пыжтӧ, берегас кыскӧмӧн бергӧдӧмаӧсь да домалӧмӧн кыскӧны. Петырӧс аддзӧм бӧрын сувтісны сы дорӧ.
- Купайтчыны кӧсйин? – Мирон серам сорӧн шыӧдчис Петыр дорӧ, но мортсӧ аддзӧм бӧрын дзебис нюмсӧ.
Мужичӧйяс ставсӧ тӧдмалӧм бӧрын ӧзтісны бипур, код дорын косьтысьыштіс вӧйлӧм Петыр. Бурпӧт куимӧн сунласисны пӧрӧминас. Косьтысисны. Бара сунласисны. Да ӧд уна штоп лэптісны. Петыр весиг ловзьыштіс, а рытланьыс бипур дорад весиг сьывны горӧдлісны «Еджыд паруса тай юӧд кывтӧ…», но кывъяс тӧдтӧгыд да глас торкалӧм бӧрын лӧнисны, а сэсся ном дӧраӧн чужӧмъяс вевттьӧмӧн жуйгӧдчисны. Бура ли лёка ли, мудз бӧрын узьыштісны. Пажынӧдз на бур йӧз Петыр сорӧн сунласисны, а сэсся разӧдчисны. Петыр кывтіс гортас, а тшакасиктсаяс гортланьыс катісны.
Сиктад гусьӧн сӧмын шыр олӧ. Тӧдмалісны сиктсаяс пыж пӧрӧмтӧ, местасӧ, сэсся пансис водзӧ кутшӧмкӧ гӧгӧрвотӧмтор.
Унаӧн мӧдісны сувтлыны сэтчӧ да суналӧмӧн корсьны сулея. Сунлалӧны пӧрысьяс, корсьысьӧны-й томъяс.  Вотчыны кывтысь пыжаясысь йӧз, коді серамӧн, коді сьӧласьӧмӧн, видзӧдісны тайӧ спектак вылас. Том йӧз пӧвстысь ёна варччисны уналы нин тӧдса местаӧ Ӧгаш Мите, Истан Кольӧ да Микол Ӧньӧ, кодъяслӧн водзӧ тасянь и олӧмныс вежсьыштіс. Ӧгаш Мите та бӧрся сёр арӧдз кутіс купайтчыны Эжваад, а ва вежӧдігӧн медводзӧн йӧрданӧ чеччыштӧ, пернапассӧ сэн нин чӧвтӧ, «морж» дай сӧмын. Микол Ӧньӧ водолазӧ велӧдчис, а отпускас пӧ дайвингӧн ва улас уялӧ, вӧйӧм карабъяс лэптыны отсалӧ.
Эзджык мойви Истан Колялы, суналӧмыд абу лӧсялӧма, дась гожӧмын гынсапӧгӧн да пасьӧн ветлыны. Кӧдзыд васӧ на аддзӧ, а ныр улыс вазьӧ нин. Сунласян берегсӧ арӧдзыс лойисны сэтшӧма, воськов сё ӧтарӧ да мӧдарӧ, кӧть футбольнӧй поле вӧч. Тадзи эз лойны весиг мусир корсьысь экспедицияса, кӧть взрывайтӧмӧн вель кузя Эжва пӧлӧн лэччисны. Наридз петігӧн ставыс лӧнис.

Куим друг паныдасьлӧны на, серам сорӧн казьтывлӧны сійӧ лунъяссӧ. А Истан Кольӧ ёна думыштчӧмӧн юасьлӧ: «Кыдзи-мый тышкасьны юӧмкӧд, некод оз тӧд?»


2015-07-08

Кад кольыштӧм бӧрын Кебраӧ ветлӧм йылысь

Бурыс сыын нин, мый уна во пасйӧны И.А.Куратовлы сиӧм гаж. Бура вочаалісны юркарысь да мукӧд сиктъясысь воӧм гӧсьтъясӧс, уна бур кыв вӧлі шуӧма памятник пас дорын дзоридзьяс пуктӧмӧн. Водзӧ туйным вайӧдіс Музейӧ, кӧні шензьӧдісны дзолюкъяс, том гижысьяс юксисны кывбурнаныс, гажӧдісны сьылысь-йӧктысь котыръяс.
Торкыштіс ывлавывса гажсӧ сӧмын поводдя, лунтыр зэрласис, эзджык вӧв миян дор.
Ставлы мойвиис, мый тайӧ Муын чужис да быдмис зэв тӧдчана медводдза гижысь И.А.Куратов. Кӧть сэкся кадӧ гижлісны «К зырянам Тютчев не придет», сідзкӧ видзӧдісны эз ёна ылӧ. Коми литература подув пуктысь бӧрся кымын кывбуралысь, нималана гижысь петіс, вуджӧдӧма уна кыв вылӧ. 
...«Петас, вокъяс, шонді-й тан.
Ме нин аддза, рӧммӧ ылын"... 
("Пемыд" кывбур, И.А.Куратов)
Водзӧ видзӧдӧмыс И.А.Куратовлӧн унджыкыс збыльмис.
Талун кӧ вӧлі ловъя И.А.Куратов, эськӧ сьӧлӧмнас век жӧ радліс, мый коми кыв велӧдӧны школа, ыджыд тшупӧда велӧданінъясын, лэдзӧма уна небӧг. Коми кыв вӧльнӧй лэбач кодь, абу цензура сэкся кадын моз.
Кебраса библиотекаын миян вӧлі аддзысьлӧм куим-ӧ-нёль котыркӧд. Медводз Гожся университетын велӧдчысь ныв-зонкӧд тӧдмасим, варовитім накӧд. Сьӧлӧмыд радлӧ, ӧд бара выль петасъяс олӧны Коми муын. Сёрӧнджык нимкодясим ичӧт арлыда челядькӧд, комиӧн виддзаасисны, тӧдса кывбур лыддисны ас кыв вылын. Коймӧд аддзысьлӧмыс вӧлі зэв ыджыд коми сиктысь, Визингаысь. И ставыс сёрнитӧны рочӧн, на серти, комисӧ оз гӧгӧрвоны. Тайӧ омӧлика жугыльмӧдыштіс. Весиг юркарса сад-школаын дзолюкъяс велӧдӧны коми кыв, а сэн оз али мый?
Но и, дерт, мунан веркӧсыс чӧсмасим юкваӧн, пӧжасъясӧн, чериӧн. Коми йӧз век вӧліны и лоӧны бурӧсь, рочӧн кӧ, гостеприимнӧйӧсь. Вӧр-ва кузя кӧ, дерт, зэв бур, туристъяслы ветлан ин.
Оз ӧд сідз-тадз Н.Н.Куратова шу аслас Куратово сиктсӧ «Кебра-матушкаӧн».

2015-07-01

Сора медводдза лунӧ

Зарни бордъяса,
Медся мыла,
Чужан кыв – менам олӧм да вӧт.
(В.В.Тимин)

Сора медводдза лунӧ кежавлі И.А.Куратов нима музейӧ, и эг весьшӧрӧ. Гӧгрӧс пызан сайын пукалісны Гожся университетса велӧдчысьяс, томиникӧсь, быдтор на шензьӧдӧ, кыдз и менӧ дас во сайын, кор юрнуӧдысьӧн вӧлі Владимир Васильевич Тимин. И талун буретш сылӧн «Важ пӧльяслӧн му вылын» книга кузя вӧлі чукӧртчылӧмыс. Кыдзи и век, важ мозыс серамбана, висьтавліс тешкодь вӧвлӧмторъяс.
Ме тӧда, мый аски Владимир Васильевичлӧн Чужан луныс и сьӧлӧмсянь кӧсъя, мед сылӧн водзӧ на петісны кывбур-висьтъяс, поэмаяс, повесьтъяс. Кымын бур кыв шуӧма гижӧдъясын, унджыкыс югыдӧ эскӧмӧн помасьӧ, патриотичнӧйӧсь, ӧд став сьӧлӧмсянь пыдди пуктӧ ас йӧзсӧ, ас мусӧ, ас кывсӧ. Сиа ыджыд дзоньвидзалун йӧзкостса гижысьлы, дыр на овны да озырмӧдны водзӧ коми литература!
Талунъя аскылӧмӧй йитчӧма воддза кольӧм каднас, коді вӧлі зэв шуда пӧраӧн. Талунъя вель ыджыд томъяслӧн чукӧрыс висьталӧ, мый абу на вунӧма коми кывйыс. В.В.Тиминлӧн шуӧмъяс «Некодлы абу потшӧма туйсӧ» да «Ас пырыд нуӧд да гиж», чайта, уналы мӧрччас, и ныв-зонъяс пӧвстысь, дерт, воасны енбиа ыджыд гижысьяс да журналистъяс.
А Владимир Васильевичлӧн «Важ пӧльяслӧн му вылын» лоӧ менам пызан вывса книгаӧн, кыдз и воддза гижӧдъясыс. Кыдз и сӧдз ёльысь чибльӧгӧн гумлалан кӧдзыд чӧскыд васӧ, сідз и быттьӧ гижӧдъясысь босьтан мичсӧ-бурсӧ, пӧттӧдз.


2015-06-28

Видза олан, Удора!

...Мозын ю дорӧ, Вашка ю дорӧ,
Мортлӧн нэм кежлӧ сибдӧма лов.
Удора, тэ менам Удора,
Йӧзлы шуд вылӧ дзоридзӧн ов…
(Ю.Васютов. "Менам Удора" сьыланкыв)
Ме шензя, кутшӧм ыджыд миян Коми муным! Нимкодяся сылӧн мичлунӧн да сэтчӧс олысь, веськыда кӧ шуны, енбиа йӧзӧн. Мен мойвиис ветлыны коми литература кузя гижысьяскӧд, учёнӧйяскӧд, телевидение да радио уджалысьяскӧд лун-мӧд «Коми книга» гаж вылӧ. Збыль, шеньзьӧмлы помыс абу. А вочаалӧмыс кутшӧм пӧсь! Няньӧн-солӧн, вежа ваӧн весиг резйисны.
Зэв кывкутана сёрнисянь заводитчис Удораса Кослан сиктын чукӧртчывлӧм небӧг лэдзӧмъяс кузя. Ӧти кывкӧртӧдӧ сьӧкыд на воны. Эськӧ кымын кучик да сюмӧдъясӧ гижӧдъясысь мунӧ книга лэдзӧмыс. Кымын нэм и кымын бурсӧ вайис поколениесянь поколениеӧдз небӧг. А ӧнія дас во гӧгӧрся интернет вылӧ позьӧ ли лача кутны, он на тӧд. Кадыс петкӧдлас. Небӧг бырӧдӧм – сійӧ думышттӧмтор. А коми книга зэв ыджыд донатор Коми мулы, доныс абу. Воисны кывкӧртӧдӧ, мый этша лэдзӧны челядьлы воддза да ӧнія гижысьяслысь небӧгъяс. Садикъяса уджалысьяс висьталӧны, мый ичӧтъяслы оз вичмыны кывбур-висьтъяс, а сӧмын библиотека да школалы. Но и мытшӧдыс сьӧм чуктӧдӧмын. Эскам, мый воӧдчасны ӧти кывйӧ коми морт да кыв вӧсна кывкутысьяс.
Водзӧ туйным вайӧдіс Усогорскӧ, Благоевоӧ, кодъясӧс кыпӧдісны, уна во мырсисны болгарияса йӧз. Оласног, дерт, миян йӧз эз босьтны, но уна лои накӧд йитӧд. Абуджык гӧгӧрвоана налӧн ӧнія туйвизьныс, ӧд кӧсйӧны лӧсьӧдны ас му вылас Америкасянь военнӧй базаяс, миянлы паныд. А кымын вӧр нуисны? А тайӧ болгара гормӧгсьыд ёна курыдджык миянлы.
Унакӧд тӧдмаси тайӧ гаж вылын, ставлы тӧдса Н.Мирошниченко, Н.Обрезковакӧд, матысянь аддзывлі Альфия Коротаеваӧс, коді сьылӧ, этша вылӧ, куим кыв вылын. Миян карысь том кывбур гижысьяс котыр нуӧдӧ Удораысь петӧм Е.Е.Афанасьева, миян туйдысь-велӧдысь, кывбуралысь да висьтъяс гижысь. Сылӧн поэзия ставнас йитчӧма тайӧ местаясӧн: вӧр-ва, рӧдвуж, муслун ичӧт рӧдина дорӧ.
…Ме вои аслам ӧзынӧ.
А тэ тэрмасян визувтны водзӧ,
Мед кодлӧнкӧ ӧзынӧ пуктыны мӧвп да кыв…
(Е.Е.Афанасьева. "Ву" кывбур)
И абу дивӧ, мый татчӧс мичлуныс чужтіс и чужтас выль гижысьясӧс!
Коми кыв дорӧ муслун абу кусӧма ни ӧти пельӧсын. Ме тӧда, сійӧс радейтӧны Кулӧмдін районын, Емдінын, а ӧні и аддза, Удораын – Ву, Мозын, Путшкым юяс пӧлӧнса сиктъясын.

Ветлӧмсӧ котыртісны Е.В.Козлова, коді юрнуӧдӧ коми гижысьяс котырӧн, Е.Е.Афанасьева да мукӧд. Аттьӧ налы и Удораса администрациялы, сэтчӧс став йӧзлы да гаж вӧчысьяслы! Найӧ козьналісны вунӧдны позьтӧм гажсӧ. Юргисны сьыланкывъяс, кывбуръяс, шылад, а Ёртомын весиг мойвиис видзӧдны спектакль нималана гижысь Г.В.Бутыревалӧн гижӧд серти. Чужанінас сэтчӧс олысьясыс лӧсьӧдӧмаӧсь петкӧдчантор - синваыд матын, и серамыд. Тайӧ радлунӧн тырӧм лунъясыс ышӧдӧны бурӧ, чуксалӧны, сетӧны югыд лача гижны коми кывбуралысьяслы. Ӧні на син водзын вӧрыс, сиктъясыс, юяслӧн сӧльнитчӧм, Путшкым да Ву.

Мукӧддырйиыс вермас лоны сэтшӧм лов кыпӧдана, югзьӧданатор. Унатор вылӧ видзӧдлас вежсьӧ бур йӧзӧс аддзывлігӧн, кодъяслы абу веськодь коми оласног, коми кыв. Кыдзи и козъя пемыд Парма вӧр бӧрын пыравлан кыддза раскӧ, кӧн еджыдыс вералӧ вичкоын моз, сэтшӧмӧн и лоисны менам Удораса гожся лунъясыс. Аттьӧ висьтала Удора мулы!


2015-06-22

"Емдінса кыв"

2015 во – Литературалӧн во. Такӧд йитӧдын нуӧдсьӧны гижысьяслӧн чукӧртчӧмъяс, том гижысьяскӧд аддзысьлӧмъяс, йӧз пӧвстӧ районъясӧ ветлӧмъяс. Лӧддза-номъя 19-ӧд лунӧ гижысьяслӧн котыр ветліс Емдін районӧ, медым аддзысьлыны сэтчӧс олысьяскӧд, аддзывлыны историческӧй, йӧзӧн пыдди пуктана инъяс. Миян котырын вӧліны нималана гижысьяс Е.В.Козлова, Н.Н.Щукин, Е.В.Козлов, Е.Е.Афанасьева, радиоын уджалысь Галина Ведерникова, учёнӧй П.Ф.Лимеров, И.А.Куратов нима музейӧн веськӧдлысь Д.Г.Холопова да мукӧд.
Меным воис сьӧлӧм вылӧ да уна выльсӧ тӧдмалі сідз шусяна Коквицкӧй гӧра йылысь, коді ӧтувтӧ 13 сикт-грезд. 1917 вося Октябр революция бӧрын большевикъяс юрнуӧдӧм улын бырӧдісны важ памятникъяс, мыйлакӧ зэв ёна кӧсйисны бырӧдны Енлы эскӧм, кисьтісны вичкояс. Но ставсӧ бырӧдны он вермы, йӧз ассьыныс вужъяссӧ бырӧдны оз кӧсйыны, корсьысьӧны, выльмӧдӧны кисьтӧм памятник пасъяс.
Со Эжолты грездын йӧз пыдди пуктӧны Ыджыд из, коді легенда серти вӧлӧма Перымса Степанлӧн пурйӧн. Сійӧ воӧма татчӧ ва кузя, медым миян коми йӧзӧс языческӧй эскӧмысь бергӧдны православнӧйӧ, кыдз и роч муын князь Владимир.

Сюлатуй грездын пӧчитайтӧны вежа Кирик да Иуллитаӧс, кодӧс пасйӧны сора тӧлысь 28 лунӧ. А шор, коді быттьӧ кывтӧ оврагӧд, дорйылӧмаӧсь йӧзӧс изъя зэр дырйи. Лыддьысьӧ вежаӧн да йӧзӧс висьӧмысь бурдӧдысьӧн.

Коквицы грезд нималӧ кык вичкоӧн, кытчӧ волӧма Ыджыд князь С.А.Романов, но ХХ нэмся 30-ӧд воясӧ вичкояс вӧлі кисьтӧма. Ӧні сувтӧдӧма вежӧдӧм крест да жыннян.

Ставсӧ, дерт, он лыддьӧдлы, но ыджыд аттьӧ сэтчӧс йӧзлы важсӧ вунӧдтӧмысь, пыдди пуктӧмысь. Колӧкӧ, йӧзыс вӧлі этшаджык локтӧма, но миян коми уджач йӧзыд копрасисны град йӧръясын, горт гӧгӧрын.
Уна кывбуръяс лыддисны авторъяс, юргисны сьыланкывъяс.

А пызан карса гӧсьтъяслы лӧсьӧдӧмаӧсь, кыдз шуласны, чегмӧн! Зэв уна коми сёян-юан важ пӧль-пӧч рецептъяс серти, номсасим ёна. Сӧмын номъяс дӧзмӧдчисны, сэтчӧс йӧзыс серавлісны «Карсаясӧс пӧ ёнджык радейтӧны».

Менам, кыдз том мортлӧн, татшӧм кывкӧртӧдъяс ветлӧм кузяыс. Миян Коми муын кызвын районас пыдди пуктӧны коми кыв да литература. Пӧшти быд сиктысь Емдін районысь петіс гижысь и ӧні локтӧны выль кывбуралысьяс. Йӧз оз вунӧдны важсӧ, вужъястӧг тай пу косьмӧ. 
Ывлавыв, вӧрыс, юыс гожся кадӧ торъя нин мича. Ставыс вежӧдӧма, дзоридзалӧ, а сьӧлӧмыд радлӧ да шойччӧ муса Коми муын!


2015-05-27

Украина

Украина, Украина,
Снаряд потласьӧ да мина.
Быд лун синва… киссьӧ вир…
Сынӧд моз нин колӧ - Мир.
Орчча муын война мунӧ,
Ставлӧн воддзаыс мӧй вуні?
(Салдатъясным усины,
Бӧрыньтчиг да мездысиг).
Эз торйӧд Тарас Шевченко,
Украинеч-роч – кык вокӧс,
Гижис рочӧн, ас кыв вылын,
Нималіс и ӧнӧдз кылӧ.
Нимав уна быдтӧм няньӧн,
Йӧзыд уджачӧсь да шаньӧсь.
Кутшӧм мыла чужан кывъяс,
(Овны эськӧ мичлун сывъяс)!
Чышкы роскӧн, лёкыс кытӧн -
Бара бурӧн йӧзтӧ йитан.
Мытшӧдъяссӧ, эскам… синан!
Украина, Украина!

2015-05-18

Югыд томлунӧй - олӧмын асыв.


Асыв. Олӧмад медъюгыд кадыс, ме думысь, тулыс да асыв. Войся пемыд бӧрын асывлӧн воӧмыс ставсӧ гажӧдӧ. Бара югдӧ, вайӧ выль лун да лача.
Лӧня разьсьӧ войся пуксьӧм чӧв,
Медводз петук сетіс ассьыс гӧлӧс,
Кыськӧ полігтырйи петіс тӧв –
Асъя, небыд, шоныд. Аслыспӧлӧс…
Тулыс войвылад виччысьӧны ставӧн - сэтшӧм миян кузь тӧвным. Воӧны лунвыв лэбачьяс, воссьӧны юяс да тыяс, гӧгӧр мӧдӧ пушкыртны коръясӧн вӧр, вӧр пӧлӧн мыччысьӧны лым ув чачаяс, подснежникъяс.
Ывла вылын льӧм кӧра веж тулыс,
Алӧй лежнӧг вом доръяса май,
Ылі вӧрсянь Эжва сиктӧдз туис,
Сӧмын тэтӧг радлунсӧ эз вай…
Томлуныд век эскӧ аслас вынъясӧ. Сійӧ и гырысь вермӧмъяс спортын, наука восьтӧмын, посни да гырысь стрӧйка кыпӧдӧмын том йӧзӧн. Лыддьӧдлыны позьӧ зэв унатор.
А томдырся радейтчӧм. Кутшӧм югыд ловкылӧм… Оз, дерт, ставыс овлы мойдын кодь, но радейтчӧмыд кӧ збыль да мича, сійӧс кутан казьтывны олӧм чӧжыд. Он тай судз кодзувъясӧдз, а любуйтчан нэм чӧжыд.
Коляс кад и бордъясьыштан ёнджык,
Гудӧк шы том йӧзлы быттьӧ тыв.
Кыаысь на чужӧм овлӧ гӧрдджык,
Кор оз сюр тэд медколана кыв…
Но олӧмыд абу кӧсйӧм серти. Вот бӧръя война. Кымын том морт сетіс медся донасӧ – олӧмсӧ, миян мирнӧй олӧм вӧсна. Налӧн чайтӧм серти, шуда олӧм виччысис найӧс водзӧ. Но уналӧн сійӧ ори. Ӧні кодсюрӧ чинтӧны сэкся том йӧзлысь олӧмсӧ, но кыдз шуласны, тайӧ ва вылӧ вилаӧн гижӧм кодь. Комсомол да пионерия ӧні нинӧмӧн на вежтӧм. Том йӧзӧс сэк шымыртлісны став СССР пасьталасьыс. Кымын кыпӧдісны войнаын кисьтӧм сикт да кар, лэптісны целина.
Ӧні уна том йӧз нырнысӧ сюйӧмаӧсь компьютер-интернетӧ – пельӧдныс он кыскы. Олӧны виртуальнӧй олӧмын. Но он шу, мый тӧлктӧмӧсь. Шӧр да вылыс тшупӧдын велӧдчӧм, спортын вермӧмъяс, уджын водзмӧстчӧм. Ыджыд вӧчӧны «Поиск» котыръяс, корсьӧны войнаса юӧр вошӧмлысь колясъяссӧ. Волонтеръяс отсасьӧны Олимпиада вылын, челядь-инвалидъяслы, вермытӧмъяслы. Но и бырӧданторйыс тырмымӧн.
Югыд томлунӧй – олӧмын асыв…
Кымын водзвылын сулалӧ мог…


2015-03-17

Пӧрысь пӧчӧ...

Тавося майын Победа пасйӧмлы 70 во тырӧм. Регыд оз лоны ветеранъяс, но кольӧ паметь. Эм уна лыда небӧгъяс, кино, история да наука уджъяс, архив, кодӧс сиӧма войналы. Миян президент В.В.Путин висьталӧ, мый некор вунӧдны, мый дорисны Победа. Сылы позьӧ эскыны. Мамыс ленинградса блокадаын вӧлі, батьыс фронтовик, ыджыд вокыс кагаӧн кулі блокадаын. Водзын патриотизмтӧ, ас му радейтӧмтӧ пестісны пионерия, уна ордена комсомол, КПСС. Чайта, налысь колӧ велӧдчыны. Важ йӧз оз гӧгӧрвоны СССР кисьтӧмтӧ, капитализмӧ воськовтӧмсӧ. Ставыс ӧтлаӧн вермисны врагӧс, лэптісны канму война бӧрын, а ӧні пӧрысь йӧз ӧдва олӧны пенсиясянь пенсияӧдз. Мортыд медся гӧгӧрвоӧ историятӧ, мый йитчӧма аслас олӧмкӧд, рӧдвуж да матыссаяс казьтывлӧм серти. Менам мамсянь рӧдас усины война вылӧ ыджыд батьыс Ленинград дорйигӧн, пӧльыс Москва дорын 41-йын. Пӧчыслы ӧшӧдісны почта сумка. Гашкӧ сы вӧсна, мый вӧлі нин «похоронка», а нёль вок война вылын, кыкӧн усины. Кияс вылын коли нёль пи. Медыджыдыс - менам ыджыд бать. Ставсӧ пӧрысь пӧч быдтіс верӧстӧг, ичӧтыс – инженер-капитан, стратегическӧй ракетаяс испытайтіс, аддзыліс С.П.Королевӧс.
Война дырйи менам пӧрысь пӧчӧ
Вӧлі ӧтнас сиктын почтальон,
Сэкся кадӧ кодлы мунан воча - 
Кывзасны мӧй тэнӧ, кӧсъян он.
Вӧлі сылӧн сэк нин «похоронка»,
Война вылын ставыс - нёльнан вок.
Нӧбйысь кокньыд эськӧ пошта сумка,
Шогтӧ нуны дзик оз восьлав кок.
Нёль пи... Лунтыр виччысьӧны гортас,
Медыджыдлы сӧмын тыри дас,
Дзоля пиыд накӧд, дерт на, бӧрдас -
Отсалӧны Ен да пернапас.
Война чӧжыс кымын йӧзӧс воштан...
Ставлӧн пайӧн ошйысьны он кут...
«Похоронка» тыра вӧлі пошта…
Пидзӧс вылӧ канмуным эз сувт!
Батьлӧн пӧльыс да ыджыд батьыс медводдза мирӧвӧй войнаса участникъяс. Кык чож усины тайӧ войнаас бӧрыньтчигас на. А пӧльлӧн вокыс волӧма весиг Германияӧдз, эмӧсь орденъяс. Пӧльӧ война бӧрын вӧлі артиллеристӧн Украинаын. Ӧні гӧгӧрвотӧм, мыйла зыртчӧны Россия вылӧ США, Канада да Великобритания, лӧгалӧны война помсяньыс нин.  Украинаын бӧр ловзьӧ фашизм. Кыдзи-мый водзӧ лоӧ, некод оз тӧд… Йӧзлӧн ӧтувтчӧмӧн став лёксӧ венам. Эска…

2015-02-08

Эскӧм йылысь мӧвпъяс

Олӧмыд син водзын вежласьӧ. Некод весиг мӧвпыштны эз кужлы, мый районса газет «Ленин туйӧд», ӧнія «Парма гор» - ын лӧсьӧдісны бур юӧра, Енлы эскысьяслы лист бок. Сэтысь позьӧ тӧдмавны уна выльтор: выль вичкояс воссьӧм, Ен гаж да бур йӧз йылысь. Пыдӧ вужъясьӧма православнӧй эскӧм, кодӧс вежис ыджыд князь Владимир, «красное солнышко». Коми муӧ тайӧ эскӧмсӧ вайис Перымса Степан.  Дерт, эз ставыс шыльыда мун. Перымса Степан бӧрся кык епископ вештысисны олӧмнаныс, сотчисны уна пуысь вӧчӧм вичкояс. Но медыджыд кисьтӧмыс лои октябр революция бӧрын, быд сикт-грездын вӧлі кисьтӧма вичкояс, жуглӧма жыннянъяс, ӧбразъяс. Рӧдвужысь ӧти ань вӧлі казьтывлӧ: «Кодъяс медъёна гажӧдчисны да кисьтісны вичко пытшсӧ, ставныс кулісны сьӧкыд смертьӧн». А аньыс висис комын во чӧж, ӧдва ветлӧдлӧ вӧлі. Руч сиктысь ӧти айлов керыштӧма вӧлі Екатерина ӧбразысь кыкнан кисӧ, сэсся мырддьӧмаӧсь. Кагаыс чужӧма кыкнан китӧг. Он тӧд, эскыны абу. 
Ӧні уна грездын воссялӧны вичкояс, часовняяс. Керчомъяын кӧсйӧны лэптыны вичко, кодӧс сиӧма вежа мученица Татьяна ӧбразлы. А Татьяна лыддьысьӧ том йӧзӧс видзысьӧн (покровитель). Колӧкӧ, унджык том йӧз кутасны волыны вичкоӧ. Ӧд мында лёкыс, юрсиыд сувтӧ: вина юӧм, мыжъяс вӧчӧм, наркотик. Ыджыд поэт Сергей Есенин гижліс, мый «Енлы эска, найӧ служитысьяслы ог». Уна мойдын да висьтын вӧлі серавлӧны попъясӧс. Сійӧ, дерт, оз кыпӧд Ен эскысьяслысь лыдсӧ. Ӧні манакъяс да попъяс ветлӧны бур машинаӧн, лэптӧны коттеджъяс (позьӧ шуны, мунӧны воддза служитысьяслӧн кок туйӧд). Тайӧ абу буртор. Но сизимдас во чӧж Енлы эскӧм бырӧдны эз артмы. Ӧні выль йӧзлы воссьӧ выльысь эскӧм – Ен нога олӧм чуксалӧ йӧзӧс овны мирӧн, ӧта-мӧдлы отсасьӧмӧн, пӧрысьясӧс пыдди пуктӧмӧн. Мортыд век мыйӧкӧ эскӧ. Оз сӧмын висьысьяс, шогӧ воӧмаяс, олӧмаяс. Кор пыран вичкоӧ, лов вылад быттьӧ лолӧ кыпыд, мичаа сьылӧмыс, югыд ӧбразъясыс… Кыдз веськавлан еджыд кыддза раскӧ, гулыд ягӧ, дзоридз тыра видзьяс вылӧ. Став сьӧлӧмсянь радлан.
Югыдас-бурас. 


2015-01-28

Мыйла тадзи?

Эм абу войвывса ичӧтик грездлӧн аскиа луныс? Ӧні Россияӧс быд ногыс кӧсйӧны йӧртны, нуӧдӧны санкцияяс. Видз-му овмӧсын уджалысьяслы колӧ сойнысӧ пуджны, мед сетны канмулы унджык сёян-юан. Мый сетасны миян войвывса сиктъяс? Водзын быдтывлісны шобді, быд во воліс рудзӧг, ид, зӧр да анькытш. Весиг кино эм Н.М.Дьяконовлӧн пьеса серти «Свадьба приданнӧйӧн». Ӧні став ыбыс кӧдзӧма скӧтлы вердӧм вылӧ, но и гырысь скӧт чинӧ. Бырины совхозъяс, ӧткымынъяс ӧдва лолалӧны. Сиктын ыджыдалӧ уджтӧмалӧм. Гоз-мӧд ас вылӧ уджалысьыд ӧдва кӧ совхозъястӧ вежасны. Мунӧны сиктса йӧз оз сӧмын велӧдчыны, но и уджавны. Кыдз и Москваын да гырысь каръясын лунвывса гастарбайтеръяс, карын уджалӧны этша вештана удж вылын, и сы вылӧ радӧсь. А кодъяс велӧдчӧны, кыдз позьӧ корсьӧны удж карысь да юрсиктъясысь, кӧні эм уна позянлун, культура шӧринъяс. Бур, мый ас кадӧ канму пӧрысьяслы вештӧ пенсия, эмӧсь сиктса больничаяс, клубъяс, лавкаяс, школаяс.
Посни грездъясын джын керкаыс куньӧмаӧсь ӧшинь синъяс, асывсянььыс лавка дорын бӧвъялӧны код йӧз. Юӧны, мый сотчӧ, ыдждӧ шойна йӧр. Юӧмкӧд паныд тышкасьны некод оз вермы, кӧть кӧсйывлісны бырӧдны юӧмсӧ великӧй князь Иванъяс.
Комынӧд воясӧ посни сикт-грездъяс содлісны, рӧдвуж, гырысь сиктъясысь ӧти видзӧдласа йӧз омӧдчылісны посни юяс вомӧн. Вӧчавлісны машиннӧй товариществояс. Сэки весиг ӧти сиктас вӧлӧма душ-мӧд колхоз. Тайӧ вӧлі выльторйӧн. Найӧ бӧр бырины война бӧр да 60 вояс гӧгӧр. Помкаыс - война, эз вӧвны туйяс, эз вӧв би, челядьлы ковмыліс велӧдчыны торъя ыджыд сиктса интернатъясын. Колхозъясӧс вежисны совхозъяс. Лои уна трактор-машина, видзисны скӧт. Олісны мыйтакӧ бурджыка, ёна отсаліс канму. СССР киссьӧм бӧрын донсяліс ломтас-мавтас, кӧйдыс. Войвывса сиктъяс бӧр кутісны кисьыны. Кутам лача, мый ставыс бурмас, ловзясны сиктъяс.


Мыйла тадзи?
Куньсьӧмаӧсь сиктлӧн ӧшинь синъяс,
Жугыль овлӧ - некод сэн оз ов.
Бырины тшӧтш карта вылысь нимъяс,
Некодлы мӧй, грездӧй, тэ он ков?
Гажа сиктӧн коркӧ волі шусян,
Олӧм эз вӧв руш и пуис удж.
Канпас вылын няньлӧн зарни тусьяс -
Ӧні сэні гундыр сяма кутш.
Кытысь корсьны кывъяс тэныд вылӧ,
Сьыланкыв мед бурӧс гижны сэк,
Пӧлян шыа сиктӧй, кыдз нин олан?
Тэ водзын ме копыр юра. Век.